Байрам кунларидаги навбатчиликнинг ҳуқуқий муаммолари

Мақоладан айрим парчалар:

Навбатчиликнинг қандай турлари бор?

Навбатчиликда турадиган ходимлар асосан 3 тоифага бўлинади:

...

3-тоифа: бу айнан биз кўриб чиқаётган навбатчилик, яъни байрам кунларида жадвал асосида «оператив» ташкил этиладиган бир марталик навбатчиликдир. Ушбу тоифадаги навбатчиликнинг юқоридаги иккитасидан асосий фарқи шундаки, бундай «оператив навбатчилик»ка жалб қилинган ходимлар ўзларининг асосий функционал вазифаларини бажаришмайди. Яъни, бундай навбатчилик вақтида ўқитувчи дарс бермайди, шифокор даволамайди, бухгалтерлар ҳисоб-китоб қилмайди, ҳуқуқшунослар ҳужжатларнинг қонунийлигини текширмайди ва ҳ.к. Улар шунчаки идорада маълум бир соатни ўтказишади. Ёки кино кўришади, ёки телевизор кўришади, ёки китоб ўқишади ва ҳ.к. Хуллас, белгиланган вақтда белгиланган жойда туриб беришса бўлди.

Навбатчилик ташкил қилишдаги муаммолар

Амалиётдаги энг кўп учрайдиган муаммолардан бири байрам кунларидаги навбатчиликлар ҳеч қандай ҳуқуқий асосга эга бўлмасдан ташкил қилинади. Яъни, иш берувчининг буйруғи (фармойиши) чиқарилмасдан, шунчаки оғзаки кўрсатма билан белгиланади. Нари борса навбатчилик жадвали ташкил қилиниб, унинг тепасига «тасдиқлайман» дея, раҳбар имзо ва муҳр қўяди, бўлди. Лекин бу навбатчилик ташкил қилиш ва унга тегишли тартибда ҳақ тўлаш учун асос бўлолмайди. Шу сабабли деярли барча ҳолатларда бундай «оператив навбатчилик» учун ходимларга ҳеч қандай ҳақ тўланмай келинмоқда. Нари борса, уларга навбатчиликнинг эртаси куни ишга чиқмаслик ёки кечикиброқ ишга чиқишга рухсат берилади, холос. Бироқ бу мутлақо нотўғри.

Бундан ташқари мабодо навбатчилик вақтида ходимлар турли кўнгилсизликлар туфайли тан жароҳати олса ёки вафот этса, меҳнат муҳофазаси масаласида ҳам муаммолар юзага келади. Иш берувчининг ҳеч қандай расмий буйруғи бўлмагандан кейин, унга келгусида товон пули тўлашдан осонгина бош тортиш мумкин бўлади. Бошқача айтганда, «ходимга ҳеч ким навбатчиликка тур, деб айтмаганди, ҳайронман ўша куни нима қилиб юрган экан» дейишлари ҳам эҳтимолдан холи эмас.

Навбатчилик ўзи нимага керак?

Мени доим шу савол ўйлантиради. Байрам кунларидаги навбатчиликлар, айниқса тунги вақтда қайсидир ходимнинг ишхонада ётиб қолишидан кимга нима наф? Тунда битта ходимининг корхонада тунаб қолишидан иш берувчига нима фойда? Меҳнат жамоасигачи?

«Хавфсизлик», дейсизми? Унда ўша корхонадаги қоровул ёки ички ишлар органларининг қўриқлаш хизмати ходимлари нима қилиб ўтирибди? Улар нима учун маош олишмоқда? Қўриқлаш учунми? Мактаб қоровули бўла туриб, математика ўқитувчисининг мактабда тунаши қай даражада мантиққа тўғри келади?

«Фавқулодда ҳолатлар», дейсизми? Хўш, фавқулодда вазиятларда, айтайлик, ёнғин ёки зилзила пайти математика ўқитувчиси нима қилиб бера олади? Нари борса, 101 рақамига телефон қилиши мумкин. Шу ишни ташкилот қоровули қилса бўлмайдими?

Менинг ўта шахсий фикрим қуйидагича:

ташкилот ходимларининг байрам кунлари тунда навбатчилик учун ишхонада тунаб қолиши агар ёнғин бўлса, қурбонлар сонининг биттага ортишига, агар террорист ёки босқинчилар ҳужум қилса, гаровдагилар ёки мурдалар сонининг биттага кўпайишига, агар бошқа кўнгилсиз ҳолатлар бўлса ҳам, жабрланувчилар сони кўпроқ бўлишига олиб келади, холос. Навбатчиликнинг фойдаси ҳақида гап кетганда эса, жўяли сабаб санаб бера олмайман. Яна ҳам ким билсин.

Янги йил кечаси ҳамма оила даврасида байрамни нишонлаётган бир пайтда, янги йилни навбатчилик туфайли ишхонасида тунаб қолиш билан ўтказаётган ва энг муҳими - асосий вазифаси ташкилотни қўриқлаш эмас, балки умуман бошқа иш бўлган юзлаб ходимларни кўз олдингизга келтиринг ва ўзингиз учун хулоса қилинг: шу адолатданми?

Тўлиқ ўқиш: https://kun.uz/92591839

Каналга уланиш: 👇
https://t.me/joinchat/AAAAAEe1KDC7Hm03UPVooQ