Авлоний тарихий фильми ҳақида тақриз ва шахсий фикрлар
«Авлоний» - ўзбек киносидаги янги саҳифами?
Яқинда «Авлоний» тарихий фильмининг ёпиқ премьерасида иштирок этдим. Очиқ премьера эса Тошкентда жума куни бўлди. Эртага соат 15:00да Самарқанддаги «Шарқ юлдузи» кинотеатрида “жонли” премьера бўларкан (режиссёр ва актёрлар билан бирга).
Фильм ҳақида турли фикрлар янграмоқда. Айримлар “ўзбек киносидаги янги саҳифа” деб номлашмоқда. Аслида ҳам шундайми? Қуйида айрим фикрларим билан ўртоқлашмоқчиман.
Энг аввало томошабинни ўзига жалб қилувчи асосий факторлардан бири - сценарий муаллифи элимиз суйган раҳматли адиб Тоҳир Малик эканлигидир (Муқаддас Усмонова билан тандемда). Сценарийга ёзувчимизнинг «Қалдирғоч» қиссаси асос бўлган.
Иккинчи муҳим жиҳат, бизда ҳам тарихий киноларга қўл урилаётганидир. Айниқса жадидчилик ҳақидаги фильмлар пайдо бўлаётгани қувонарли ҳол.
Учинчидан, Авлоний шахсининг ўзи бизда етарли даражада ўрганилмаган. «Тарбия биз учун ё ҳаёт, ё мамот...» дея бошланувчи ҳитобни миллион марта такрорлаймиз, аммо кези келганда Авлонийнинг қайси шаҳарда туғилганини ҳам эслолмаймиз.
Фильмни ана шундай катта қизиқиш билан томоша қилгач, асосий хулосам шу бўлдики — “ўзбек киносидаги янги саҳифа” деган ном жуда бўрттириш экан, лекин ҳар ҳолда кўриб бўлмайдиган даражада ёмон фильм ҳам эмас.
Фильм Авлонийнинг ҳаёт ва ижодига бағишланмаган, фақат у иштирокидаги қисқа бир давр (воқеа) тасвирланган. Яъни фильм мақсади Авлоний шахсини очиб бериш бўлмаган. Масалан, фильмни кўриб, томошабинга «Авлоний қандай инсон бўлган?» деб савол берсангиз, унинг руҳий чизгиларини, характерини тасвирлаб бера олмайди.
Фильмда бош қаҳрамоннинг роли деярли сезилмаган — бирор муаммо Авлоний аралашуви билан ечим топмайди, кулминацион нуқтада жасорат кўрсатмайди, воқеаларда ҳал қилувчи шахсга айланмайди. Агар Авлоний образини олиб ташласак ҳам, фильмда катта ўзгариш бўлмайди.
Фильмнинг энг катта ютуғи — либослар, декорация ва грим бўлган. Ижодий жамоа ўша давр муҳитини бериш учун астойдил ҳаракат қилишгани кўриниб турибди. Масалан, фильм учун махсус 21 та декорация қурилган, 489 та махсус либослар тиктирилган, 100 дан ортиқ реквизитлар махсус ясалган.
Аммо техник томондан камчиликлар ҳам сезилади:
• айрим саҳналарда ранглар табиий эмас (яшил либос бир пасда оловранг либосга айланиб қолган, ўтлар, чанг, ой нури ранглари аслиятга унча тўғри келмайди);
• рус ва инглиз тилида гапирган қаҳрамонларга бир аёл ўзбекча таржимани ўқиган, лекин бундай саҳналар кўплиги одамни чалғитган. Ёки субтитр бериш керак эди, ёки ҳамма қаҳрамонлар ўзбекча гапираверсин эди. Масалан, Афғонистонда ҳамма персонаж ўзбекча гапирган-ку. Тўғри, Элдор Асанов афғон амири Омонуллахоннинг ўзбекча билгани ҳақида ёзган бўлса-да, лекин барибир афғонларнинг кундалик ҳаётдаги сўзлашув тили ўзбекча бўлмагани аниқ шекилли;
• фильмда яққол кулминация йўқ, бир текис кетган. Масалан, фильм бошидан томошабинни делегация орасидаги сотқиннинг кимлиги ўйлантиради, барча ўзича тахмин қилади. Аммо ўша сотқин ҳам ҳеч бир кулминациясиз, оддий бир саҳнада фош бўлади. Яъни тугун жуда оддий ечилади;
• кадрдан кадрга ўтишдаги эффектларда ҳам кўп бора ЗТМ (затемнение, яъни экран тўлиқ қоп-қора бўлиб, ёнади) қўлланилган. Бунақа эффект одатда орадан узоқ вақт ўтганда ёки бутунлай воқеалар ривожи ўзгарганда ишлатилса, мақсадга мувофиқ бўларди.
Юқоридагилар ўта шахсий фикрларим албатта. Кино бўйича катта мутахассис эмасман, оддий томошабин сифатида кўрганларимни ёздим.
Масалан, премьерада қатнашган блогерлар Шаҳноза Тўрахўжаева ва Азиза Қурбонаваларга фильм жуда ҳам ёқибди. Шундан ҳам билиш мумкинки, кимгадир ёқар раъно, ким атиргул шайдоси ))
Асосий хулосам шуки, бу каби тарихий фильмларни кўпайтириш тарафдориман. Балки бошида тажрибасизлик қилинар, хатолар ҳам бўлиши табиий, лекин жараённинг ўзи одамга умид беради. Ҳар ҳолда бойнинг қизига етиша олмай, йиғлаб юрган йигитлар ҳақидаги “ўлдим-куйдим”, бачкана фильмлардан «Авлоний» каби картиналар ўлса, ўлиги ортиқ.
👉 @xushnudbek 👈
