9 май – Хотира ва қадрлаш куни ҳақида мулоҳазалар

Бугун, 9 май – Хотира ва қадрлаш куни.

Ўзбекистонда расман дам олиш куни сифатида нишонланадиган байрамлар орасида ягона табрикланмайдиган байрам, мана шу бўлса керак.

«9 май билан табриклайман» ёки «байрам муборак бўлсин» деган ибораларни ишлатмаслик керакмикин, деган фикрдаман (лекин беихтиёр кўп ишлатамиз). Чунки бугун урушда ҳалок бўлган 500 минг ота-боболаримизнинг ёрқин хотирасини ёд этишимиз, уларнинг ҳаққига Қуръон тиловат қилишимиз керак. Шунингдек, бугун ҳаёт бўлган уруш қатнашчиларини қадрлашимиз лозим. Табрикласак ҳам балки фақат уларни табриклашимиз керакдир, ким билсин.

Ғалаба ҳақида

Кўпчилик 9 майни «Ғалаба куни» сифатида эътироф этилишини ёқтирмайди. Бу гапларга 2 хил муносабатда бўламан.

Биринчидан, бугунги байрам номини расман «Ғалаба куни» сифатида ишлатилишига мутлоқ қаршиман. Бугун «Хотира ва қадрлаш куни». Бу қонунларимизда ёзиб қўйилган.

Иккинчидан, “ғалаба куни” сўзи атоқли от мазмунида эмас, шунчаки 9 майни сифатлаш учун кичик ҳарфлар билан ёзиладиган кўринишда ишлатилса, бунинг нотўғри ёки ёмон жойи йўқ. Сабаби гарчи Иккинчи жаҳон уруши расман 2 сентябрда Япониянинг капитуляциясидан кейин тугаган бўлсада, лекин айни 9 майда фашизм устидан ғалаба қозонилган. Бу ҳам тарихий факт ва буни инкор қилмаслик керак.

«Урушда ғолиб ва мағлублар бўлмайди» деган ибораларни ҳам кўп ишлатамиз. Бу ҳам фалсафий жиҳатдан тўғри. Аммо фактик жиҳатдан урушда мағлублар бўлгани сингари, ғолиблар ҳам бўлади. Яъни тарихий факт шуки, Гитлер Германияси ва уни қўллаб-қувватлаган давлатлар иттифоқчилар қўшинига мағлуб бўлган. Демак, ғолиблар ҳам бор, ғалаба ҳам бор.

Ўйин-кулгу ҳақида

Аммо бу ғалабани нишонлаш, байрам, ўйин-кулгу қилиш қай даражада тўғри, буниси ҳам баҳсли масала. Менинг фикримча, ўйин-кулгуга ҳожат йўқ, бироқ бошқачароқ кўринишда нишонлаш мумкин.

Мил. авв. 279 йилда Аускул шаҳри ёнидаги жангда Эпир шоҳи Пирр рим қўшинлари устидан ғалаба қозонади. Аммо бу жангда Пирр шунчалар кўп йўқотишга учрайдики, жангдан кейин «агар биз римликлар устидан худди шунақа яна бир марта ғалаба қозонсак, унда бутунлай қирилиб кетамиз» дея таъкидлайди. Ўшандан буён жуда катта йўқотишлар билан эришилган ва мағлубиятга тенг ғалабаларга «Пиррча ғалаба» деган иборани ишлатишади.

Иккинчи жаҳон уруши ҳам бутун инсоният учун аслида «Пиррча ғалаба» бўлган. Урушда тахминан 70 млн атрофида инсонлар қирилиб кетишган. Шу сабабли ҳам бу кунда ўйин-кулгу қилиш шарт эмас.

Аммо яна бир қараш ҳам борки, урушда қатнашган кам сонли ветеранлар учун балки қанақадир тадбирлар қилиш керакдир, шундоқ ҳам уларнинг сони йилдан йилга камайиб кетмоқда. Балки ғанимат бўлган тирик тарихлар учун тириклик байрамини қилиб бериш керакдир, деган фикрлар ҳам йўқ эмас. Буни ҳам тўлиқ инкор этиш қийин.

Байрам ва нишонлашга келсак, масалан, коронавирус бутун дунёни забт этди, 4 млндан ошиқ инсон шу вирусга чалинди, 300 минг атрофидаги инсонлар ҳалок бўлишди. Коронавирусга қарши илк муваффақиятли вакцина ўйлаб топилган кун, аслида байрам мисоли. Чунки бу кўринмас душманга қарши ғалаба бўлади. Дунё бу офатдан қутилади, ҳаёт яна ўз изига тушади, одамларга ўлим хавф солмайди. Ва мана шу кунни ҳар йили инсоният бир марта эслаб қўйиши, шифокорларни олқишлаши, ўлганларни ёд этиши, бўлиб ўтган ишлардан хулосалар чиқариши ва қандайдир кўринишда нишонлаши ҳам мумкин. Аммо бу ўйин-кулгу қилиш керак дегани эмас.

Хулоса

Хуллас бугунги кун атрофида турфа хил қарашлар мавжуд ва ҳар томоннинг ўз аргументлари, асослари бор. Бир кунга турлича қарашнинг борлиги хавотирли эмас, аксинча жамиятда турфа фикрлилик бўлгани яхши.

Фақат энг ёмони бундай урушларнинг яна қайтарилиши ёки такрорлашга бўлган ҳаракатлардир. Урушни тарихнинг бир бўлаги сифатида кўпроқ ўрганишимиз, унинг даҳшатини англашимиз ва ҳар қандай шаклдаги урушга қарши чиқиб, тинчликни қадрлашимиз мақсадга мувофиқ, менимча.

Ўтганларнинг руҳлари шод, охиратлари обод бўлсин, илоҳим.

Хотира ва қадрлаш куни муборак! (ия, ана, яна айтиб қўйдим билмасдан)

👉 @xushnudbek 👈